Thông báo rút kinh nghiệm số 4539/RKN-TPT1 tình tiết tăng nặng điểm g khoản 1 Điều 52 Bộ luật hình sự

Thông báo rút kinh nghiệm số 4539/RKN-TPT1 tình tiết tăng nặng điểm g khoản 1 Điều 52 Bộ luật hình sự

Ngày 30/9/2025, Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao đã ban hành Nghị quyết số 04/2025/NQ-HĐTP “Hướng dẫn áp dụng các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, các tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự quy định tại Điều 51 và Điều 52 của Bộ luật Hình sự” (có hiệu lực kể từ ngày 15/11/2025). Theo hướng dẫn tại điểm a khoản 2 Điều 5 Nghị quyết này thì đối với trường hợp người phạm tội có nhiều tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự, nếu “tình tiết định khung đồng thời là tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự quy định tại khoản 1 Điều 52 của Bộ luật Hình sự mà không cùng một khoản định khung của điều luật thì áp dụng tình tiết định khung cao nhất và các tình tiết còn lại không coi là tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự”.

Theo hướng dẫn nêu trên, đối với trường hợp bị cáo phạm tội từ 02 lần trở lên mà trong điều luật có tình tiết định khung hình phạt là “Phạm tội 02 lần trở lên”, đồng thời bị cáo còn có những tình tiết khác cấu thành định khung tăng nặng ở khoản cao hơn thì áp dụng tình tiết định khung cao nhất; nếu tình tiết “Phạm tội 02 lần trở lên” không phải là tình tiết định khung cao nhất thì cũng không coi là tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự quy định tại điểm g khoản 1 Điều 52 Bộ luật Hình sự.

Ví dụ: bị cáo tham ô tài sản 3 lần; lần 1 tham ô 500.000.000 đồng; lần 2 tham ô 300.000.000 đồng; lần 3 tham ô 200.000.000 đồng. Đối với trường hợp này, theo quy định tại Điều 353 Bộ luật Hình sự thì hành vi phạm tội của bị cáo cấu thành định khung tăng nặng “Phạm tội 02 lần trở lên” (điểm c khoản 2 Điều 353); đồng thời cấu thành định khung tăng nặng “Chiếm đoạt tài sản trị giá 1.000.000.000 đồng trở lên” (điểm a khoản 4 Điều 353). Theo hướng dẫn tại điểm a khoản 2 Điều 5 Nghị quyết số 04/2025/NQ-HĐTP nêu trên thì trường hợp này, bị cáo bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định tại điểm a khoản 4 Điều 353 và không bị áp dụng tình tiết tăng nặng “Phạm tội 02 lần trở lên” quy định tại điểm g khoản 1 Điều 52 của Bộ luật Hình sự.

Qua công tác xét xử phúc thẩm thời gian qua, Tòa phúc thẩm Tòa án nhân dân tối cao tại Hà Nội nhận thấy một số Tòa án vẫn áp dụng tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự “Phạm tội 02 lần trở lên” (điểm g khoản 1 Điều 52) đối với trường hợp quy định về tội phạm có cấu thành định khung “Phạm tội 02 lần trở lên” là không đúng hướng dẫn của Nghị quyết số 04/2025/NQ-HĐTP. Tòa phúc thẩm Tòa án nhân dân tối cao tại Hà Nội đề nghị trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của mình, các đồng chí Chánh án Tòa án nhân dân tỉnh, thành phố khu vực phía Bắc quán triệt nội dung hướng dẫn của Nghị quyết số 04/2025/NQ-HĐTP đến các Thẩm phán, Hội thẩm đề bảo đảm áp dụng thống nhất hướng dẫn của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao trong xét xử.