Chi phí thuê luật sư là khoản tiền thù lao và chi phí đi lại, lưu trú mà khách hàng phải trả cho luật sư hoặc tổ chức hành nghề luật sư để đổi lấy các dịch vụ pháp lý như tư vấn, soạn thảo văn bản

Hỏi:

Chi phí thuê Luật sư có được bồi thường cho bên thắng kiện?

Trong vụ án tranh chấp về dân sự, kinh tế, lao động ... bên thắng kiện có thuê luật sư, khoản chi phí thuê luật sư đó có được bên thua kiện chi trả hay không?

Trả lời:

Chi phí thuê luật sư là khoản tiền thù lao và chi phí đi lại, lưu trú mà khách hàng phải trả cho luật sư hoặc tổ chức hành nghề luật sư để đổi lấy các dịch vụ pháp lý như tư vấn, soạn thảo văn bản, đại diện ngoài tố tụng hoặc tham gia bào chữa tại tòa án. Mức phí này không cố định mà do hai bên tự thỏa thuận tùy theo vụ việc cụ thể.

Chi phí thuê Luật sư là loại chi phí hợp lý tại Việt Nam. Tuy nhiên trong quan hệ tranh chấp dân sự, kinh doanh thương mại, lao động ... thì chi việc thuê Luật sư hỗ trợ pháp lý được nhìn nhận là nhu cầu của mỗi cá nhân, tổ chức mà không phải là bắt buộc. Do đó, đa phần thì khoản chi phí này sẽ không được tính là thiệt hại để bên thắng kiện yêu cầu bên thua kiện bồi thường. Thực tiễn xét xử, Tòa án sẽ từ chối khi có đương sự yêu cầu khoản chi phí bồi thường này. 

Bộ luật dân sự và Bộ luật tố tụng dân sự có quy định về các khoản bồi thường thiệt hại, chi phí cho Luật sư. Cụ thể như sau:

1. QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT TẠI VIỆT NAM:

Hiện nay, chi phí thuê luật sư với điều kiện phải là khoản chi phí hợp lý là một trong các khoản mà chủ thể quyền sở hữu trí tuệ có quyền yêu cầu Toà án buộc tổ chức, cá nhân có hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ phải thanh toán (Luật Sở hữu trí tuệ năm 2022) và quy định chi phí thuê Luật sư trong vụ việc tranh chấp kinh doanh thương mại được giải quyết tại Trung tâm Trọng tài (không phải Tòa án). Dây là số ít trường hợp mà bên thua kiện phải chịu chi phí luật sư (trừ hợp các bên tranh chấp có thoả thuận).

• Bộ Luật dân sự quy định tại khoản 1 Điều 584 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại như sau:

Căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại

1. Người nào có hành vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín, tài sản, quyền, lợi ích hợp pháp khác của người khác mà gây thiệt hại thì phải bồi thường, trừ trường hợp Bộ luật này, luật khác có liên quan quy định khác.

2. Người gây thiệt hại không phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong trường hợp thiệt hại phát sinh là do sự kiện bất khả kháng hoặc hoàn toàn do lỗi của bên bị thiệt hại, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc luật có quy định khác.

3. Trường hợp tài sản gây thiệt hại thì chủ sở hữu, người chiếm hữu tài sản phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại, trừ trường hợp thiệt hại phát sinh theo quy định tại khoản 2 Điều này.

Theo đó, chi phí thuê luật sư không thuộc vào trường hợp thiệt hại do xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín, tài sản, quyền, lợi ích hợp pháp khác của người khác.

Khi xét xử, giải quyết một vụ án dân sự không phụ thuộc hoàn toàn vào sự tham gia của luật sư hay nói cách khác, có hay không có luật sư thì vụ án vẫn được tiến hành giải quyết.

Vì vậy Tòa án thường cân nhắc và cho rằng đây không phải chi phí hợp lý, bắt buộc nên bạn không thể yêu cầu bồi thường về chi phí luật sư.

• Bộ Luật tố tụng dân sự quy định tại Điều 168 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 quy định về chi phí cho người phiên dịch, luật sư như sau:

Chi phí cho người phiên dịch, luật sư

1. Chi phí cho người phiên dịch là khoản tiền phải trả cho người phiên dịch trong quá trình giải quyết vụ việc dân sự theo thỏa thuận của đương sự với người phiên dịch hoặc theo quy định của pháp luật.

2. Chi phí cho luật sư là khoản tiền phải trả cho luật sư theo thỏa thuận của đương sự với luật sư trong phạm vi quy định của tổ chức hành nghề luật sư và theo quy định của pháp luật.

3. Chi phí cho người phiên dịch, luật sư do người có yêu cầu chịu, trừ trường hợp các bên đương sự có thỏa thuận khác.

4. Trường hợp Tòa án yêu cầu người phiên dịch thì chi phí cho người phiên dịch do Tòa án trả.

Như vậy, chi phí luật sư thường do người có yêu cầu, là bạn chịu, ngoại trừ trường hợp bạn thỏa thuận với nguyên đơn rằng nguyên đơn chịu chi phí luật sư của bạn.

2. THÔNG LỆ QUỐC TẾ LIÊN QUAN ĐẾN CHI PHÍ THUÊ LUẬT SƯ:

• Tìm hiểu thông lệ quốc tế cho thấy, tùy theo quốc gia và hệ thống pháp luật mà có những quy định khác nhau. Theo đó, nguyên tắc “Bên thua trả chi phí” (Loser Pays Rule) thường được áp dụng tại các nước phương Tây như Anh, Canada, Úc và một số quốc gia thuộc hệ thống Common Law. Tuy nhiên, quy định này không áp dụng tự động mà thường phụ thuộc vào quyết định của Tòa án. Tòa có thể xem xét nhiều yếu tố để xác định phần chi phí bên thua phải chịu, chẳng hạn như dựa vào mức độ hợp lý của chi phí luật sư; có hay không hành vi của một bên cố tình kéo dài thời gian tố tụng hoặc không thiện chí trong quá trình xử lý vụ kiện, tòa có thể yêu cầu bên đó trả toàn bộ chi phí…
• Ngược lại, nguyên tắc “Tự trả chi phí” (American Rule) thường được áp dụng tại Hoa Kỳ, nghĩa là mỗi bên tự chịu trách nhiệm thanh toán chi phí Luật sư của mình, bất kể kết quả vụ kiện ra sao. Tuy nhiên, có những ngoại lệ cho phép bên thắng kiện yêu cầu chi phí từ bên thua kiện, đặc biệt trong các vụ kiện có quy định cụ thể như Luật Bảo vệ người tiêu dùng hoặc người lao động.
• Tại một số nước châu Âu thuộc hệ thống pháp luật Civil Law (như Đức, Pháp và nhiều nước châu Âu khác) thường áp dụng nguyên tắc “bên thua trả chi phí” nhưng có sự điều chỉnh linh hoạt để đảm bảo công bằng cho cả hai bên. Ví dụ tại Đức, Luật tố tụng Đức quy định bên thua phải trả chi phí Luật sư cho bên thắng, nhưng số tiền bồi hoàn được tính dựa trên một biểu phí nhất định, không vượt quá mức tòa cho là hợp lý. Tại Pháp áp dụng nguyên tắc tự chịu chi phí nhưng vẫn cho phép bên thắng yêu cầu một phần chi phí Luật sư từ bên thua kiện, được gọi là “frais irrépétibles” (chi phí không được hoàn lại), để bù đắp một phần chi phí của bên thắng. Tòa án có quyền quyết định mức phí này dựa trên khả năng tài chính và tình huống cụ thể của bên thua kiện.

Ưu, nhược điểm của quy định hiện hành 

• Việc không yêu cầu bên thua kiện chi trả chi phí Luật sư cho bên thắng kiện có những lợi ích nhất định, đặc biệt đối với sự công bằng trong tiếp cận công lý. Quy định này có thể giảm áp lực tài chính cho người tham gia tố tụng. Bởi vì không phải ai cũng có điều kiện tài chính để thuê luật sư chất lượng cao hoặc có đủ nguồn lực để tiến hành tố tụng kéo dài. Nếu quy định bên thua kiện phải thanh toán chi phí luật sư, điều này có thể tạo ra rào cản lớn đối với những người muốn bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình, đặc biệt là những người có hoàn cảnh kinh tế khó khăn. Sự lo ngại về việc phải chịu chi phí luật sư cao có thể làm cho họ ngần ngại khi khởi kiện hoặc tham gia vào quá trình tố tụng, ngay cả khi có lý do chính đáng.
• Bên cạnh đó, việc quy định bên thua kiện phải chịu chi phí luật sư của bên thắng kiện có thể tạo ra rủi ro cho quyền khởi kiện của người dân. Bất kỳ ai khi tham gia tố tụng cũng đều có thể gặp rủi ro thua kiện vì các nguyên nhân khách quan hoặc vì những lý do pháp lý phức tạp. Do đó, nếu họ buộc phải trả chi phí luật sư cho bên thắng kiện, quyền tiếp cận công lý của họ sẽ bị ảnh hưởng, khiến họ có thể do dự khi đòi hỏi quyền lợi của mình qua con đường pháp lý.
• Tuy nhiên, nếu việc không yêu cầu bên thua kiện chịu chi phí luật sư cho bên thắng kiện cũng tồn tại những nhược điểm nhất định. Đầu tiên là vấn đề gây thiệt hại về tài chính cho bên thắng kiện. Bởi vì bên thắng kiện thường là bên có quyền lợi hợp pháp bị xâm phạm, và họ buộc phải tham gia quá trình tố tụng để bảo vệ quyền lợi của mình. Nếu họ không được yêu cầu bên thua kiện thanh toán chi phí luật sư, họ sẽ chịu thiệt hại tài chính đáng kể ngay cả khi thắng kiện. Điều này có thể làm cho các bên e ngại khi tham gia tố tụng để bảo vệ quyền lợi của mình, và thậm chí có thể dẫn đến tình trạng ngại kiện tụng, không dám đòi lại quyền lợi.
• Thêm vào đó, khi bên thua kiện không phải trả chi phí luật sư cho bên thắng kiện, những người cố ý khởi kiện để gây khó khăn cho người khác có thể lợi dụng điều này. Họ có thể sử dụng việc kiện tụng như một phương tiện gây áp lực mà không lo ngại về hậu quả tài chính nếu thua kiện. Điều này gây lãng phí thời gian, công sức không chỉ cho bên bị kiện mà cho cả hệ thống thư pháp, tạo ra sự bất công cho bên thắng kiện.

Như vậy, Quy định pháp luật hiện hành của Việt Nam, cũng như thực tiễn xét xử vụ án tranh chấp về dân sự, kinh tế, lao động, phần dân sự trong vụ án hình sự đều quy định, và nhìn nhận việc tự bảo vệ mình hay thuê Luật sư hỗ trợ pháp lý, bảo vệ cho mình là quyền, nghĩa vụ mỗi người. Đây là vấn đề nhu cầu chứ không có quy định nào bắt buộc. Do đó, khoản chi phí thuê Luật sư sẽ do người có nhu cầu tự chi trả (trừ một số ngoại lệ như nêu trên và trường hợp hai bên có thỏa thuận khác).